Ο Αρχιμήδης και το «Εύρηκα!»
Ο βασιλιάς Ιέρων Β΄ στις Συρακούσες έδωσε σε έναν χρυσοχόο καθαρό χρυσό για να φτιάξει ένα υπέροχο στέμμα.
Όταν το στέμμα ολοκληρώθηκε, ο βασιλιάς άρχισε να υποψιάζεται ότι ο χρυσοχόος είχε κλέψει μέρος από τον χρυσό και είχε βάλει μέσα φθηνότερο ασήμι. Το πρόβλημα ήταν δύσκολο.Το στέμμα είχε το σωστό βάρος και δεν ήθελαν να το λιώσουν για να το ελέγξουν. Έτσι ο βασιλιάς ζήτησε βοήθεια από τον Αρχιμήδη.
Ο Αρχιμήδης σκέφτηκε ότι αν το στέμμα είχε μέσα ασήμι, τότε θα είχε διαφορετικό όγκο από ένα κομμάτι καθαρού χρυσού ίδιου βάρους, επειδή ο χρυσός είναι πιο πυκνός.
Έπρεπε λοιπόν να μετρήσει την πυκνότητα του στέματος και να την συγκρίνει με την πυκνότητα του καθαρού χρυσόυ. p=m/v . Ενώ η μάζα του στέμματος ήταν πολύ έυκολο να μετρηθεί με έναν ζυγό, ο όγκος του στέμματος ήταν αδύνατο να μετρηθεί καθώς το στέμμα έχει σχήμα ακανόνιστο. Για μέρες ο Αρχιμήδης σκεφτόταν χωρίς να βρίσκει λύση. Μια μέρα, καθώς μπήκε σε μια μπανιέρα γεμάτη νερό, παρατήρησε ότι όσο βυθιζόταν, τόσο περισσότερο νερό χυνόταν έξω. Τότε κατάλαβε κάτι σημαντικό: Ένα αντικείμενο εκτοπίζει ποσότητα νερού ίση με τον όγκο του.
Και εκεί του ήρθε η ιδέα! Λέγεται ότι τόσο ενθουσιάστηκε από την ανακάλυψη, που βγήκε τρέχοντας στους δρόμους φωνάζοντας:
«Εύρηκα! Εύρηκα!»
Πιθανότατα το πρώτο “viral science moment” της ιστορίας.
Ο Αρχιμήδης συνέκρινε πόσο νερό εκτόπιζε το στέμμα και πόσο νερό εκτόπιζε καθαρός χρυσός ίδιου βάρους. Το στέμμα εκτόπιζε περισσότερο νερό, άρα είχε μεγαλύτερο όγκο. Αυτό σήμαινε ότι δεν ήταν από καθαρό χρυσό.
Ο χρυσοχόος είχε πράγματι κλέψει χρυσό!
«Μη μου τους κύκλους τάραττε»
Το 212 π.Χ., κατά την πολιορκία των Συρακουσών από τους Ρωμαίους, ο Αρχιμήδης βρισκόταν απορροφημένος σε ένα γεωμετρικό πρόβλημα. Είχε σχεδιάσει κύκλους και σχήματα πάνω στην άμμο και μελετούσε τους υπολογισμούς του.
Όταν οι Ρωμαίοι εισέβαλαν στην πόλη, ένας στρατιώτης πλησίασε τον Αρχιμήδη και του ζήτησε να τον ακολουθήσει στον Ρωμαίο στρατηγό Μάρκος Κλαύδιος Μάρκελλος.
Ο Αρχιμήδης, τόσο αφοσιωμένος στη σκέψη του, φέρεται να είπε:
«Μη μου τοὺς κύκλους τάραττε»
δηλαδή:
«Μην χαλάς τα σχήματά μου» ή «Άφησέ με να ολοκληρώσω το πρόβλημά μου».
Ο στρατιώτης εξοργίστηκε ή θεώρησε ότι τον περιφρονεί και τον σκότωσε επί τόπου.
Είναι αληθινή η φράση;
Δεν ξέρουμε αν ειπώθηκε ακριβώς έτσι. Η ιστορία καταγράφεται από μεταγενέστερους συγγραφείς, όπως ο Πλούταρχος και ο Βαλέριος Μάξιμος, αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο του Αρχιμήδη.
Η αυθεντική λατινική εκδοχή συχνά δίνεται ως:
Noli turbare circulos meos
(«Μην ταράζεις τους κύκλους μου»)
Η φράση συμβολίζει:
την απόλυτη αφοσίωση στη γνώση, τη δύναμη της επιστήμης και της σκέψης,
αλλά και τη σύγκρουση ανάμεσα στον πόλεμο και το πνεύμα.
Για αυτό και σήμερα χρησιμοποιείται μεταφορικά όταν κάποιος δεν θέλει να τον διακόπτουν ενώ ασχολείται σοβαρά με κάτι σημαντικό.
